Millet Kütüphanesi’nde Bulunan Aemnz 799 Numaralı Cönk Formunda Yazılmış Dîvân-I Hâfız Adlı Eserin Tezyinatı
Author :
Abstract
Bu çalışma, yazma eserlerin hem içerik hem de fiziki özellikleri bakımından taşıdığı çok yönlü değeri esas alarak, cönk türündeki eserlerin tezyinî özelliklerini incelemeyi amaçlamaktadır. El yazmaları; dinî, edebî ve ilmî içeriklerinin yanı sıra, kitap sanatları kapsamında değerlendirilen biçimsel nitelikleriyle de kültürel mirasın önemli unsurları arasında yer almaktadır. Bu bağlamda cönkler, halk edebiyatı ile klasik Türk edebiyatını bir araya getiren yapılarıyla dikkat çekmekte; içerdikleri divanlar ise klasik edebiyatın önemli örneklerini bünyesinde barındırmaktadır. Literatürde cönkler üzerine yapılan çalışmaların büyük ölçüde metin merkezli olduğu, buna karşılık tezyini özelliklerine yönelik incelemelerin sınırlı kaldığı görülmektedir. Bu eksiklikten hareketle, araştırma kapsamında Yazma Eserler Kurumu kütüphanelerinde “cönk” başlığı altında kayıtlı 900’ü aşkın yazma eser fiziki ve tezyini açıdan incelenmiş; bu incelemeler neticesinde Millet Kütüphanesi Ali Emîrî Manzum Koleksiyonu’nda AE Mnz. 799 numarayla kayıtlı, 1632 tarihli Dîvân-ı Hâfız adlı cönk tespit edilmiştir. Çalışmada, söz konusu eserin hem cönk hem de divan türüne ait özellikler taşıması dolayısıyla öncelikle cönk ve divan kavramları ele alınmış, aralarındaki ilişki ve bu ilişkinin kitap sanatlarına yansımaları değerlendirilmiştir. Ardından incelemeye konu olan yazmanın tezyinatı; renk, motif, teknik, kompozisyon ve üslup özellikleri bakımından ayrıntılı biçimde analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, bu çalışmanın cönklerin tezyinî özelliklerine ilişkin literatürdeki boşluğun doldurulmasına katkı sağlaması ve alanda yapılacak yeni araştırmalara kaynak teşkil etmesi amaçlanmaktadır.
Keywords
Abstract
Focusing on the multifaceted value of manuscripts in terms of content and physical attributes, this study analyzes the ornamental/illuminative features of cönk (leather-bound pocket anthologies/commonplace books/miscellanies) type works. In addition to their religious, literary, and scientific content, manuscripts constitute significant elements of cultural heritage owing to their formal attributes evaluated within the scope of book arts. In this context, cönks stand out as structural intermediaries that unify folk literature and classical Turkish literature, with the divans contained within them embodying crucial specimens of the classical literary tradition. Extant literature demonstrates that scholarly research on cönks has largely focused on textual analysis; conversely, critical examinations of their illuminative and aesthetic characteristics have been largely overlooked. In response to this lacuna in the literature, over 900 manuscripts cataloged under the rubric of 'cönk' within the repositories of the Manuscript Institution of Turkey were analyzed from both physical and decorative perspectives. Consequently, a cönk titled Dîvân-ı Hâfız, bearing the shelf-mark AE Mnz. 799 in the Ali Emîrî National Poetical Collection of the Millet Library and dated to 1632, was discovered. Following this, the ornamentation of the studied manuscript was thoroughly analyzed based on its color, motif, technique, composition, and stylistic properties. Based on the findings obtained, this study aims to contribute to filling the gap in the literature regarding the decorative features of cönks and to serve as a resource for future research in the field.
Keywords
National Library, Cönk, Divan, Illumination
