TRT Türk Halk Müziği Repertuarında yer alan “Elezber Hoyrat” Örneğinin Edebi ve Müzikal Açıdan İncelenmesi
Author :
Abstract
Bu çalışma, Türk Halk Müziği repertuarında yer alan “Elezber Hoyrat” örneğini edebi ve müzikal açıdan incelemeyi amaçlamaktadır. Hoyrat türü, halk müziği içerisinde özellikle oyun havası ve aksak ölçüleriyle bilinen, çoğu zaman sözsüz ya da sınırlı söz içeren bir formdur. TRT repertuarında kayıt altına alınmış olan Elezber Hoyrat, motif zenginliği, ritmik yapısı ve yöresel makam kullanımı açısından halk müziği repertuarında önemli bir örnektir. Çalışmada eserin edebi yapısı, melodik ve ritmik özellikleri detaylı bir şekilde ele alınmıştır. Çalışmada öncelikle hoyrat türünün tarihsel ve kültürel arka planı ele alınmış; türün görüldüğü başlıca merkezler olan Kerkük, Diyarbakır, Şanlıurfa ve Elazığ çevresindeki icra gelenekleri kısaca değerlendirilmiştir. Ardından TRT Türk Halk Müziği repertuarında kayıt altına alınmış olan Elezber Hoyrat eserinin edebî yapısı incelenmiştir. Bu kapsamda sözlerin nazım biçimi, hece ölçüsü, kafiye düzeni, kullanılan yöresel ağız özellikleri ve tematik unsurlar analiz edilmiştir. Müzikal inceleme bölümünde ise eserin melodik seyri, ses genişliği, karar ve güçlü perdeleri, kullanılan makam karakteri ve süsleme teknikleri ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Hoyrat türünün serbest ritimli yapısına rağmen içsel bir ritmik organizasyona sahip olduğu; özellikle vokal icrada tiz perdelerde yoğunlaşan uzun ses uzatmalarının ve geçkilerin dramatik etkiyi artırdığı belirlenmiştir. Sonuç olarak Elezber hoyrat’ın yalnızca bir uzun hava örneği olmadığı; edebî ve müzikal unsurların bütünleştiği, yöresel kimliği ve kültürel belleği yansıtan önemli bir temsil niteliği taşıdığı söylenilebilir.
Keywords
Abstract
This study examines “Elezber Hoyrat,” a piece included in the Turkish Folk Music repertoire, from both literary and musical perspectives. Hoyrat is a free-rhythmic long air (uzun hava) tradition known for its expressive vocal style and strong connection between poetry and melody. The Elezber Hoyrat, archived by TRT (Turkish Radio and Television), stands out for its rich motifs and distinctive regional modal features. The study first outlines the historical and cultural background of the hoyrat tradition, focusing on performance practices in regions such as Kirkuk, Diyarbakır, Şanlıurfa, and Elazığ. It then analyzes the poem’s verse structure, syllabic meter, rhyme scheme, dialect features, and themes including heroism, defiance, fate, and sorrow. The musical analysis explores the melodic progression, vocal range, final and dominant tones, modal character, and ornamentation. Although performed in free rhythm, the piece demonstrates an internal sense of structure. Extended high-register vocalizations and melodic variations enhance its dramatic expression. Overall, Elezber Hoyrat occupies a distinctive place in the repertoire, reflecting both regional identity and the integrated nature of literary and musical elements.
