Türkiye’de Ar-Ge Harcamaları ve Ar-Ge İnsan Kaynağı Dinamiklerinin Zaman Serisi Yöntemiyle İncelenmesi
Author :
Abstract
Bu çalışmada, Türkiye’de Ar-Ge Harcamaları (ARGEH) ile Ar-Ge İnsan Kaynağı (ARGEK) arasındaki ilişkinin dinamikleri, 1990–2023 dönemine ait yıllık zaman serisi verileri kullanılarak analiz edilmiştir. Analiz sürecinde öncelikle değişkenlere ilişkin tanımlayıcı istatistikler sunulmuş, ardından serilerin durağanlık özellikleri Genişletilmiş Dickey-Fuller (ADF) birim kök testi aracılığıyla incelenmiştir. Elde edilen bulgular, her iki serinin de birinci dereceden bütünleşik olduğunu göstermiştir. Serilerin aynı dereceden bütünleşik olması nedeniyle, değişkenler arasındaki uzun dönemli ilişki Engle-Granger eşbütünleşme testi ile araştırılmıştır. Korelasyon analizi sonuçları, LNARGEH ve LNARGEK değişkenleri arasında pozitif yönlü ve yüksek düzeyde (r = 0.9531) istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki bulunduğunu ortaya koymuştur. Eşbütünleşme testi bulguları ise söz konusu değişkenler arasında uzun dönemli bir denge ilişkisinin varlığına işaret etmektedir. Uzun dönemli ilişkinin dinamiklerini incelemek amacıyla kurulan Hata Düzeltme Modeli (ECM) sonuçları, negatif işaretli hata düzeltme katsayısı (λ = -0.039173) ile sistemin uzun dönem dengesine geri dönüş eğilimini doğrulamıştır. Bununla birlikte, söz konusu katsayının büyüklüğü, dengenin yeniden sağlanma hızının görece düşük olduğunu ve yıllık yaklaşık %3,91 düzeyinde gerçekleştiğini göstermektedir. Kısa dönem dinamikleri incelendiğinde ise Ar-Ge harcamalarının kendi gecikmeli değerlerinin istatistiksel olarak anlamlı olduğu görülürken, Ar-Ge insan kaynağındaki kısa dönemli değişimlerin cari dönem Ar-Ge harcamaları üzerinde anlamlı bir etkisinin bulunmadığı tespit edilmiştir. Bu bulgular, Türkiye’de Ar-Ge harcamaları ile Ar-Ge insan kaynağı arasındaki ilişkinin kısa vadeli dalgalanmalardan ziyade uzun dönemli denge mekanizması çerçevesinde şekillendiğini göstermektedir.
Keywords
Abstract
In this study, the dynamics of the relationship between Research and Development Expenditures (R&DEx) and Research and Development Human Resources (R&DHum) in Turkey were analysed using annual time series data from the period 1990–2023. During the analysis process, descriptive statistics for the variables were first presented, and then the stationarity properties of the series were examined using the Augmented Dickey-Fuller (ADF) unit root test. The findings showed that both series were first-order integrated. Due to the series being integrated to the same degree, the long-term relationship between the variables was investigated using the Engle-Granger cointegration test. The correlation analysis results revealed a positive and highly statistically significant relationship (r = 0.9531) between the LNARGEH and LNARGEK variables. The cointegration test findings indicate the existence of a long-term equilibrium relationship between these variables. The results of the Error Correction Model (ECM), established to examine the dynamics of the long-term relationship, confirmed the system's tendency to return to long-term equilibrium with a negative error correction coefficient (λ = -0.039173). However, the magnitude of this coefficient indicates that the speed at which equilibrium is restored is relatively low, occurring at an annual rate of approximately 3.91%. When examining short-term dynamics, it was found that the lagged values of R&D expenditures were statistically significant, while short-term changes in R&D human resources had no significant effect on current R&D expenditures. These findings indicate that the relationship between R&D expenditure and R&D human resources in Turkey is shaped by long-term equilibrium mechanisms rather than short-term fluctuations.
